Trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Iran bước vào trạng thái “hạ nhiệt kỹ thuật nhưng chưa ổn định chiến lược”, thị trường tài chính toàn cầu đang phản ứng theo hướng thận trọng có điều kiện. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn từ góc độ quốc tế mà bỏ qua các yếu tố nội tại của từng nền kinh tế, đặc biệt là các thị trường mới nổi như Việt Nam, sẽ dẫn đến một đánh giá thiếu toàn diện về dòng chảy vốn và biến động tài sản trong ngắn hạn.
Tuyên bố của Donald Trump về việc chấm dứt các hành động thù địch với Iran, trong khi vẫn duy trì phong tỏa hải quân, tạo ra một trạng thái “nửa chiến tranh – nửa hòa bình”. Trạng thái này khiến thị trường khó định giá rủi ro một cách dứt khoát. Tại Eo biển Hormuz, nơi đóng vai trò huyết mạch của thương mại dầu mỏ toàn cầu, việc giao thông bị hạn chế tiếp tục là biến số quan trọng nhất chi phối giá năng lượng.
Đối với thị trường dầu mỏ, rủi ro gián đoạn nguồn cung không chỉ mang tính vật lý mà còn mang tính kỳ vọng. Trong ngắn hạn, giá dầu nhiều khả năng duy trì ở mức cao tương đối, phản ánh một “risk premium” do bất ổn địa chính trị. Tuy nhiên, việc Iran phát tín hiệu sẵn sàng đàm phán và đề xuất mở lại một phần eo biển giúp hạn chế khả năng xảy ra cú sốc tăng giá cực đoan. Điều này tạo ra một môi trường giá dầu “cao nhưng không mất kiểm soát”.
Tác động lan tỏa của giá dầu cao không chỉ dừng lại ở các nền kinh tế phát triển mà còn đặc biệt quan trọng đối với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng như Việt Nam. Trong bối cảnh Việt Nam đang duy trì đà phục hồi tăng trưởng và kiểm soát lạm phát, việc giá dầu duy trì ở mức cao có thể tạo áp lực lên chi phí đầu vào, từ đó ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp và sức mua trong nước.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là nền kinh tế Việt Nam hiện không chỉ chịu tác động tiêu cực từ yếu tố bên ngoài, mà còn đang được hỗ trợ bởi một loạt động lực nội tại và ngoại giao. Việc tăng cường quan hệ kinh tế với Nhật Bản và Ấn Độ, cùng với định hướng phát triển các ngành công nghệ cao như bán dẫn, AI và chuyển đổi số, đang góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào triển vọng trung và dài hạn của thị trường.
Trong ngắn hạn, thị trường chứng khoán Việt Nam có thể chịu ảnh hưởng từ tâm lý risk-off toàn cầu, đặc biệt nếu căng thẳng Trung Đông có dấu hiệu leo thang trở lại. Tuy nhiên, khác với các giai đoạn khủng hoảng trước đây, mức độ liên thông của dòng vốn hiện nay cho thấy Việt Nam không còn là một thị trường bị động hoàn toàn. Dòng tiền nội địa, cùng với kỳ vọng tăng trưởng kinh tế và chính sách điều hành ổn định, có thể đóng vai trò là lực đỡ quan trọng.
Ở cấp độ ngành, tác động sẽ mang tính phân hóa rõ rệt. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng có thể hưởng lợi từ giá dầu cao, trong khi các ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu như vận tải và logistics sẽ chịu áp lực chi phí. Ngược lại, các ngành gắn với câu chuyện tăng trưởng nội địa, như tiêu dùng và công nghệ, có thể ít bị ảnh hưởng hơn, đặc biệt nếu chính sách vĩ mô tiếp tục hỗ trợ.
Đối với vàng, vai trò tài sản trú ẩn vẫn được duy trì trong bối cảnh bất ổn địa chính trị. Tuy nhiên, tại Việt Nam, biến động của vàng không chỉ phụ thuộc vào giá thế giới mà còn chịu ảnh hưởng từ yếu tố tỷ giá và chính sách quản lý thị trường vàng trong nước. Nếu căng thẳng leo thang, nhu cầu nắm giữ vàng của nhà đầu tư cá nhân có thể tăng lên, tạo ra những biến động cục bộ.
Một yếu tố quan trọng khác là tâm lý dòng tiền. Trong bối cảnh hiện tại, dòng tiền toàn cầu đang có xu hướng chuyển từ trạng thái risk-on sang một trạng thái phòng thủ linh hoạt. Điều này không đồng nghĩa với việc rút vốn ồ ạt khỏi các thị trường mới nổi, mà là sự tái phân bổ có chọn lọc. Những thị trường có nền tảng vĩ mô ổn định và câu chuyện tăng trưởng rõ ràng, như Việt Nam, vẫn có khả năng giữ chân dòng vốn.
Trong vài ngày tới, có thể hình dung ba kịch bản chính. Nếu căng thẳng leo thang, giá dầu sẽ tăng mạnh, vàng bứt phá và thị trường chứng khoán toàn cầu điều chỉnh, kéo theo áp lực ngắn hạn lên thị trường Việt Nam. Nếu căng thẳng hạ nhiệt thông qua đàm phán, giá dầu sẽ giảm, hỗ trợ kiểm soát lạm phát và tạo điều kiện tích cực cho thị trường cổ phiếu. Tuy nhiên, kịch bản có xác suất cao nhất vẫn là trạng thái giằng co, trong đó các bên duy trì áp lực nhưng tránh vượt qua ngưỡng xung đột toàn diện.
Trong kịch bản này, thị trường tài chính Việt Nam nhiều khả năng sẽ dao động trong biên độ hẹp, với sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm ngành. Nhà đầu tư sẽ tập trung nhiều hơn vào các yếu tố nội tại như kết quả kinh doanh, chính sách điều hành và triển vọng tăng trưởng, thay vì phản ứng quá mức với các biến động bên ngoài.
Ở góc nhìn rộng hơn, sự kết hợp giữa bất ổn địa chính trị toàn cầu và các động lực tăng trưởng nội địa đang tạo ra một môi trường đầu tư phức tạp nhưng cũng giàu cơ hội. Điều quan trọng không nằm ở việc dự đoán chính xác diễn biến của xung đột, mà ở khả năng định vị danh mục phù hợp với các kịch bản khác nhau.
Trong ngắn hạn, xu hướng chủ đạo vẫn là thận trọng, nhưng không bi quan. Giá dầu nhiều khả năng duy trì ở mức cao, vàng giữ vai trò phòng vệ, và thị trường chứng khoán dao động với sự phân hóa. Riêng đối với Việt Nam, câu chuyện không chỉ là “chịu ảnh hưởng từ thế giới”, mà còn là “tận dụng biến động để củng cố vị thế”, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu và định hướng phát triển rõ ràng.