Sự kiện Tổng thống Mỹ Donald Trump thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc từ ngày 13 đến 15/5/2026 không chỉ là một chuyến công du ngoại giao thông thường. Đây là lần đầu tiên sau 9 năm, kể từ chuyến thăm năm 2017, ông Trump quay trở lại Bắc Kinh trong bối cảnh mối quan hệ giữa hai siêu cường đang đứng trước những phép thử cực đại từ cuộc chiến Iran, áp lực lạm phát và cuộc chạy đua vũ trang công nghệ AI.
Chuyến thăm diễn ra sau một thời gian dài trì hoãn do tình hình Trung Đông phức tạp, đánh dấu một nỗ lực nhằm thiết lập lại sự ổn định và tính dự báo trong mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới.
1. “Hồ sơ Iran” và sự cấp bách về an ninh năng lượng
Vấn đề trung tâm bao trùm chương trình nghị sự tại Bắc Kinh lần này chính là tình hình xung đột tại Iran và việc phong tỏa eo biển Hormuz. Với Mỹ, đây là bài toán sống còn đối với nền kinh tế nội địa.
- Áp lực Lạm phát tại Mỹ: Dữ liệu kinh tế công bố ngay trước thềm thượng đỉnh cho thấy lạm phát tại Mỹ đã tăng sốc lên mức 3,8%, mức cao nhất trong vòng 3 năm qua. Nguyên nhân trực tiếp là do giá xăng dầu đã vọt tăng 28% sau khi Iran tiến hành các cuộc tập trận quy mô lớn và đe dọa các tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược.
- Vị thế trung gian của Trung Quốc: Mỹ đang tìm kiếm sự hỗ trợ từ Bắc Kinh để gây áp lực lên Tehran nhằm mở lại eo biển Hormuz. Việc Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi vừa có chuyến thăm Bắc Kinh trước đó cho thấy Trung Quốc đang định vị mình như một bên có khả năng tác động để hạ nhiệt căng thẳng.
- Mục tiêu của Mỹ: Tổng thống Trump muốn chứng minh rằng mối quan hệ cá nhân của ông với Chủ tịch Tập Cận Bình có thể mang lại những lợi ích an ninh và kinh tế cụ thể, đặc biệt là một thỏa thuận có thể chấp nhận được để chấm dứt xung đột Trung Đông trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.
2. Cuộc đua AI: Hai triết lý đối lập và ranh giới công nghệ
Bên cạnh an ninh, trí tuệ nhân tạo (AI) là lĩnh vực then chốt mà hai bên đang cạnh tranh quyết liệt để giành quyền thống trị toàn cầu.
- Chiến lược của Mỹ: Mỹ vẫn đang nỗ lực duy trì lợi thế về chất lượng, tập trung vào việc tạo ra siêu trí tuệ nhân tạo (AGI). Đây là con đường phát triển dựa trên các đột phá khoa học nền tảng và sức mạnh xử lý vượt trội của các dòng chip thế hệ mới.
- Chiến lược của Trung Quốc: Ngược lại, Bắc Kinh đang chọn con đường thực dụng hơn khi biến AI thành một phần hạ tầng thiết yếu trong đời sống thường ngày và sản xuất công nghiệp. Trung Quốc ưu tiên việc tối đa hóa hiệu suất kinh tế và năng suất thực tế thay vì chạy đua để trở thành quốc gia đầu tiên đạt AGI.
- Hợp tác hay đối đầu: Hai bên dự kiến sẽ thảo luận về một khung đối thoại song phương về quản lý rủi ro và an toàn AI. Điều này là cần thiết khi những lo ngại về việc AI gây mất việc làm và các bot AI không kiểm soát đang gây ra sự phẫn nộ trong cộng đồng quốc tế.
3. Tái cấu trúc thương mại và chuỗi cung ứng nguyên liệu
Thượng đỉnh 2026 được kỳ vọng sẽ giải quyết những “nút thắt” trong quan hệ kinh tế mà ông Trump thường chỉ trích là thiếu sự có đi có lại.
- Hội đồng Thương mại mới: Để tránh việc lặp lại sự thất bại của các cam kết mua hàng trước đây, Mỹ dự kiến công bố thành lập một “Hội đồng Thương mại” gồm các quan chức cao cấp của cả hai nước để trực tiếp giám sát quá trình thực thi các thỏa thuận.
- Đất hiếm và Fentanyl: Mỹ tìm cách mở rộng nguồn cung các nguyên tố đất hiếm từ Trung Quốc như đã thỏa thuận tại Busan năm ngoái, đồng thời yêu cầu Bắc Kinh hợp tác chặt chẽ hơn trong việc ngăn chặn xuất khẩu tiền chất fentanyl sang Mỹ.
- Nông nghiệp: Một phần quan trọng trong chương trình nghị sự là việc Trung Quốc cam kết mua thêm các mặt hàng nông sản Mỹ, vốn là yếu tố có tác động lan tỏa mạnh đến kinh tế các bang sản xuất chính của Mỹ.
4. Tác động lan tỏa đến Việt Nam: VN-Index và chính sách thích ứng
Trong bối cảnh hai siêu cường đàm phán, Việt Nam cũng đang có những bước đi chiến lược để bảo vệ nền kinh tế nội địa trước các cú sốc từ bên ngoài.
- Thị trường Chứng khoán: VN-Index đang chịu áp lực rung lắc mạnh theo đà giảm của Phố Wall do lạm phát Mỹ tăng cao. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn duy trì cái nhìn tích cực trong trung hạn, với dự báo VN-Index có thể tiệm cận mức 1.967 điểm vào cuối năm nếu các bất ổn địa chính trị được tháo gỡ tại Thượng đỉnh lần này.
- Lá chắn Nghị định 141/2026/NĐ-CP: Chính phủ Việt Nam đã ban hành một chính sách tài khóa mang tính “lá chắn thép” cho các doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh.
- Nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên mức 1 tỷ đồng/năm cho hộ kinh doanh.
- Miễn toàn bộ thuế thu nhập doanh nghiệp cho các tổ chức có tổng doanh thu năm dưới 1 tỷ đồng.
- Chính sách này dự kiến sẽ giải phóng nguồn lực cho hơn 2,5 triệu hộ kinh doanh, tạo động lực tiêu dùng nội địa trong bối cảnh xuất khẩu có thể gặp khó khăn do chi phí vận tải biển tăng cao.
- Nông nghiệp và Xuất khẩu: Việc mở cửa thị trường bưởi da xanh sang Nhật Bản trong năm 2026 là một điểm sáng, cho thấy nỗ lực đa dạng hóa thị trường của Việt Nam để giảm bớt sự phụ thuộc vào các biến động từ thị trường Trung – Mỹ.
Kết luận: Một trật tự mới đang hình thành
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Trung tháng 5/2026 không chỉ đơn thuần là việc ký kết các hợp đồng mua bán, mà là nỗ lực của cả hai phía nhằm tránh một cuộc xung đột toàn diện trong bối cảnh giá năng lượng đang bóp nghẹt đà tăng trưởng kinh tế. Đối với Việt Nam, đây là thời điểm cần sự quan sát nhạy bén để tận dụng các khe hở từ chuỗi cung ứng đang tái cấu trúc, đồng thời tận dụng triệt để các chính sách hỗ trợ thuế và lãi suất trong nước để củng cố nội lực.
Kết quả của cuộc ăn trưa làm việc vào ngày 15/5 tới đây giữa ông Trump và ông Tập sẽ là câu trả lời rõ ràng nhất cho việc liệu thế giới có bước vào một giai đoạn ổn định hơn hay tiếp tục rơi vào vòng xoáy của một cuộc “Chiến tranh lạnh” mới về công nghệ và năng lượng.